Reza Kartosen-Wong, promovendus en docent aan de Universiteit van Amsterdam, bestudeert Aziatische Nederlanders, Aziatische identiteit en de consumptie van Aziatische en Aziatisch Nederlandse populaire cultuur.. We zochten hem op om te praten over de positie van Aziaten in Nederland.

Hard werken en geen problemen veroorzaken. Aziaten worden vaak de model minority genoemd: de perfecte migranten die stil, aangepast en conflict vermijdend zijn. Volgens Reza Kartosen-Wong vormen Aziatische Nederlanders met dit label een soort bufferzone tussen autochtonen en andere allochtonen. ‘Rond het begin van de 20ste eeuw kwamen de Chinezen als eerste Aziaten naar Nederland. Later kwam er een grote groep vanuit Indonesië. Zij maken nu, samen met onder andere Vietnamese Nederlanders, deel uit van deze zogenoemde model minority.

Aziaten worden door de Nederlandse samenleving gezien als beter geïntegreerd, in tegenstelling tot andere migrantengroepen zoals Turkse, Marokkaanse, Surinaamse en Antilliaanse Nederlanders. Onterecht omdat je je allereerst moet afvragen wat er onder ‘integratie’ wordt verstaan. Gaat het bijvoorbeeld ook om culturele, maatschappelijke en politieke participatie? Dan doen bijvoorbeeld Chinese, Indonesische en Vietnamese Nederlanders het minder goed dan Marokkaanse of Surinaamse Nederlanders.

Maar ook als je het criterium ‘hard werken’ neemt gaat het idee van de Aziatische model minority niet op. Marokkaanse en Turkse gastarbeiders hebben zich bijvoorbeeld helemaal kapot gewerkt. Het lijkt erop dat Aziatische Nederlanders het label model minority vooral hebben gekregen vanwege het idee dat Aziatische Nederlanders hun mond houden ook als hun onrecht wordt aangedaan. Maar veel Aziatische Nederlanders hebben het idee van de model minority gretig geïnternaliseerd, ze geloven er zelf in en denken en handelen daar ook naar.

Ik merk dat vooral op bij de generatie van mijn ouders. De bufferpositie als model minority van Aziatische Nederlanders houdt vaak in dat ze zich in die zin afzetten tegen andere migrantengroepen, waardoor er een verdeel-en-heers-politiek wordt geïnstalleerd. Het idee wordt geïnternaliseerd dat je zelf behoort tot de goede groep, terwijl mensen die behoren tot andere minderheidsgroepen ‘slechte’ migranten zijn.’

Maatschappelijk bewustzijn

Aziatische Nederlanders hebben sinds de Nummer 39 Met Rijst-kwestie laten zien dat ze wel degelijk iets te zeggen hebben en hun mond durven open te doen. De nieuwe generatie is mondiger en in die zin ‘Nederlandser ‘dan hun ouders. ‘Het is goed dat er een bewustzijn is ontstaan bij Aziatische Nederlanders. En dat ze de gelederen sluiten en loyaal zijn aan andere groepen, die ook racisme ervaren en zich politiek en maatschappelijk laten horen.’ aldus Kartosen-Wong.

De emancipatie van Aziatische Nederlanders past goed in het steeds groter wordend publieke debat over racisme. Niet voor niets nodigde East West voor hun eerste event rapper/muzikant Akwasi uit, die bekend staat om zijn sterke anti-Zwarte Piet mening. Denk ook aan het ‘Ook ik ben Nederlands’-initiatief, over alledaagse vooroordelen, en de Facebook-pagina ‘Tattas be like’, die Nederlanders met stereotypes een spiegel voorhoudt.

Aziatische Nederlanders zijn volgens Kartosen-Wong echter minder georganiseerd dan andere allochtone groepen. ‘Aziatische Nederlanders geven over het algemeen veel minder actief invulling aan hun burgerschap dan andere groepen. Ik weet niet of er in Nederland ooit een beweging zoals de Asian American movement in de VS zal ontstaan.

Ik zou het persoonlijk interessant vinden wanneer Aziatisch Nederlandse jongeren zich meer met politieke en maatschappelijke issues bezighouden. Of dit nu gerelateerd is aan hun Aziatische achtergrond of niet.’

6
Geen model minority zijn deze Aziatische Amerikanen die solidair zijn aan de the Black Panther Party en vragen om vrijlating van oprichter Huey Newton in de jaren ’60.

Zichtbaarheid in de media en populaire cultuur
Niet alleen zijn Aziatische Nederlanders minder zichtbaar in het publieke debat, maar worden ze ook nauwelijks gehoord in de media en populaire cultuur. Hoewel ze duidelijk deel uitmaken van de Nederlandse bevolking, is de aanwezigheid van Aziatische Nederlanders op de nationale televisie haast nihil. Als ze al worden getoond, zijn het vaak stereotiepe beelden.

Denk hierbij aan Meneer Cheung van Ik Hou Van Holland: een beleefde Chinese man die met een zwaar Chinees accent Nederlandstalige nummers zingt. Vanwege zijn stereotiepe vertolking, is het voor de kijker een ware – en hoogstwaarschijnlijk hilarische – uitdaging om het juiste nummer te raden. Andere stereotypes zijn de afhaalchinees, de mysterieuze Kungfu- meester, de ‘exotische’ geisha en de ‘Happy Ending’-masseuse.

Er is een gebrek aan realistische Aziatisch Nederlandse personen en karakters in Nederlandse media en populaire cultuur. Jonge Aziatische Nederlanders zien continue eendimensionale beelden van hun ‘eigen ras’, terwijl hun blanke leeftijdsgenoten een enorme verscheidenheid aan voorbeelden hebben om tegenop te kijken en zich mee te vergelijken.

Leden van de dominante culturele groep, oftewel de blanke Nederlanders, worden als heterogeen en individueel gezien, maar leden van migrantengroepen niet. Rollen in films en televisie worden vaak expliciet voor minderheden geschreven, waardoor ze niet in aanmerking komen voor ‘normale’ rollen (lees: blanke rollen).

Regisseurs en producenten van films en andere media zitten daardoor op een sleutelpositie. Kartosen-Wong is daarom ook blij met de steeds groter wordende groep mediamakers van allochtone afkomst zoals documentairemaakster Yan Ting Yuen en Jim Taihuttu, die de film Wolf regisseerde en tevens DJ is van Yellow Claw.
Culturele participatie
De ondervertegenwoordiging van Aziatische Nederlanders in Nederlandse media en populaire cultuur is echter niet alleen te wijten aan bekrompenheid van autochtone mediamakers. Het is wellicht ook deels te verklaren door de relatief lage culturele participatie van Aziatische Nederlanders. ‘Als ik naar het theater ga, zie ik weinig Aziatische Nederlanders. Er zijn nog weinig acteurs en filmmakers van Aziatische afkomt.’

Veel jonge Aziatische Nederlanders kiezen voor ‘veilige’ studies zoals bedrijfskunde, tandheelkunde, geneeskunde of de IT. Los van de vraag of ze door hun ouders onder druk worden gezet of niet, lijkt er een mate van spanning te ontstaan als Aziatische Nederlanders iets in het creatieve veld willen doen. Creatieve beroepen hebben bij Aziaten namelijk een lage sociale status.

Dat is ook terug te zien in Aziatische landen zelf. Singapore stopt namelijk pas sinds kort geld in de cultuursector en hun creatieve industrie, terwijl het voorheen alleen draaide om financiële dienstverlening, productie en transport. Korea en Japan zijn een van det eerste Aziatische landen die doorhebben dat entertainment en populaire cultuur economisch interessant zijn en grote macht kunnen opleveren.

Koreaanse popcultuur, zoals film en muziek, wordt daarom hevig gepromoot in het buitenland. ‘Als je iets creatiefs wilt doen, zoals de modeacademie, toneelschool, kunstacademie, filmacademie of wat dan ook, dan moet je dat vooral doen,’ aldus Kartosen-Wong, die als academicus zelf ook geen ‘veilige’ keuze heeft gemaakt. ‘Zo kunnen Aziatische Nederlanders zelf bijdragen een grotere en betere vertegenwordiging van Aziatische Nederlanders in Nederlandse media en populaire cultuur.’

Door: Janet Lie & Daniel Kwee

Leave a comment